Ο φίλος μου ο Λευτεράκης

Ο Λευτέρης είναι ξυλουργός, μάστορας καλός. Τον γνωρίζω χρόνια και έχει φτιάξει διάφορα πράγματα για το σπίτι μου. Είμαστε κατά κάποιον τρόπο συνάδελφοι γιατί και οι δυο μεθάμε με την ίδια μυρωδιά: του ξύλου. Αυτός βέβαια δουλεύοντας το ξύλο, πέρα από τη μέθη κερδίζει χρήματα, ενώ εγώ δουλεύοντας το ξύλο, μόνο πληρώνω. Αλλά αυτό δεν έχει καμία σημασία. Όλα αυτά τα χρόνια λοιπόν της μεταξύ μας αλληλοκατανόησης έχει συμβάλει με τις γνώσεις και τα μηχανήματά του στην ικανοποίηση της δικιάς μου τρέλας. Έχει τα απαραίτητα εκείνα επαγγελματικά μηχανήματα που ένας ερασιτέχνης δεν είναι δυνατόν, ούτε χρειάζεται να διαθέτει: Πριονοκορδέλα και πλάνη-ξεχονδριστήρα. Το εργαστήρι του είναι δέκα λεπτά κοντά, οπότε κάθε τρεις και λίγο να ’μαι με ένα μάτσο μαδέρια στη σχάρα και ένα χαρτάκι στην τσέπη με γραμμένες τις τελικές διατομές που θέλω. Και όλο και κάποια συμβουλή θα μου δώσει, όλο και καμιά ιδέα θα ξεκλέψω.
Δεν ξέρω πόσο εύκολο είναι για κάποιον ερασιτέχνη στην Ελλάδα να φτιάξει ένα σκάφος με αυτή τη συγκεκριμένη μέθοδο, αν δεν έχει φίλο έναν Λευτεράκη!

Τοποθέτηση και ευθυγράμμιση των φορμών (1ο μέρος)

Ή... το τελευταίο (;) τεστ υπομονής

Κάθε μία φόρμα στηρίζεται σε δύο κολώνες από πεύκο πλανισμένες και ξεχονδρισμένες (για την ακρίβεια) που στερεώνονται με στριφώνια στα ξύλα της ναυπηγικής εσχάρας.

Για την ευθυγράμμιση των φορμών βοηθούν δύο χαρακτηριστικά επίπεδα του σκάφους: Η ίσαλος γραμμή και η κεντρική γραμμή. Ονομάζονται γραμμές, ενώ στην ουσία είναι επίπεδα.

Ίσαλος γραμμή ή ίσαλος (water line, WL) είναι το οριζόντιο επίπεδο που προκύπτει από την τομή του σκάφους με την επιφάνεια της θάλασσας, όταν το σκάφος είναι κανονικά φορτωμένο και ισορροπεί.

Κεντρική γραμμή (centre line, CL) είναι το κατακόρυφο επίπεδο συμμετρίας του σκάφους κατά το διάμηκες (από την πρύμη μέχρι την πλώρη) και στο μέσον ακριβώς.

Η μέθοδος της κατασκευής που ακολουθείται, επιβάλλει η γάστρα να χτιστεί ανεστραμμένη (με την καρίνα προς τα πάνω).

Μετά την οριζοντίωση της εσχάρας ακολουθεί το μαρκάρισμα των θέσεων των φορμών. Το ράμμα που τρέχει στο μέσον και κατά μήκος της εσχάρας βρίσκεται φυσικά πάνω στην κεντρική γραμμή και είναι απόλυτα απαραίτητο για την ευθυγράμμιση των φορμών. Οι φόρμες πρέπει να είναι κάθετες στην κεντρική γραμμή, και για το τράβηγμα των καθέτων επιστρατεύτηκε το παλιό τραπέζι για όλες τις δουλειές, λόγω του ορθογώνιου σχήματός του. Οι ενδιάμεσες αποστάσεις των φορμών, που στην περίπτωσή μας είναι 400 χιλιοστά (με πύκνωση στα 200mm κοντά στην πρύμη και στην πλώρη), ελέγχθηκαν στη συνέχεια και με τη μετροταινία. Για την ελαχιστοποίηση του σφάλματος, η μετροταινία τοποθετείται μία φορά από την αρχή και σημαδεύουμε στα 400, 800, 1200, κ.ο.κ. και δεν μετράμε κάθε φορά 400 από το προηγούμενο σημάδι.

Τα βασικά που πρέπει οπωσδήποτε να ισχύουν είναι:

1. Οι φόρμες να είναι τοποθετημένες στις σωστές θέσεις κατά μήκος και να είναι κατακόρυφες

2. Η κεντρική γραμμή που είναι σημειωμένη σε κάθε φόρμα να είναι κατακόρυφη, και αν προεκταθεί προς τα κάτω, να συναντάει το ράμμα. Όλες δηλαδή οι κεντρικές γραμμές των φορμών και το ράμμα να βρίσκονται στο ίδιο κατακόρυφο επίπεδο (κεντρική γραμμή)

3. Όλες οι γραμμές της ισάλου που είναι σημειωμένες σε κάθε φόρμα να βρίσκονται στο ίδιο οριζόντιο επίπεδο (ίσαλος γραμμή)

Αυτά πετυχαίνονται με κάθε δυνατό τρόπο και με όσες δοκιμές και επαληθεύσεις χρειαστούν (μέτρο, αλφάδι φυσαλίδας, νήμα της στάθμης, χάρακας, γωνιά, κλπ). Μετά από όλους τους ελέγχους, ο τελικός έλεγχος πάντα γίνεται προσεκτικά και υπομονετικά με το μάτι...που δεν του ξεφεύγει τίποτα!

Όσο διαρκούν οι ρυθμίσεις και οι έλεγχοι σε κάθε φόρμα, όλα πιάνονται με σφικτήρες. Όταν βεβαιωθούμε ότι όλα είναι εντάξει, ανοίγουμε τρύπες-οδηγούς, περνάμε τα στριφώνια και ύστερα βγάζουμε τους σφικτήρες. Το πεύκο και το έλατο σχίζονται, όταν τους περνάμε στριφώνια, γι αυτό χρειάζεται να ανοίγουμε πριν μια στενότερη τρύπα-οδηγό (τα 8άρια στριφώνια θέλουν 5άρες ή 6άρες τρύπες. Αφού ανοίξουμε την τρύπα-οδηγό με το στενό τρυπάνι, ξετρυπάμε μόνο το πάνω ξύλο με ένα φαρδύτερο τρυπάνι πχ 7,5άρι, ώστε τα πάσα να πιάσουν μόνο στο κάτω ξύλο και έτσι τα δυο κομμάτια να σφίξουν καλύτερα μεταξύ τους).

Οι πρώτες φόρμες είναι στη θέση τους. Οι γραμμές της ισάλου είναι όλες στο ίδιο οριζόντιο επίπεδο. Χρειάστηκε να κάνω δύο φορές λάθος, να βιδώσω δηλαδή νομίζοντας ότι όλα είναι εντάξει - φαίνεται άλλωστε από τις τρύπες στις φόρμες, μέχρι να καταλάβω ποιός ήταν ο σωστός τρόπος ρύθμισης. Πάντως μέχρι΄στιγμής αποδεικνύεται ότι τα σχέδια που έχω στα χέρια μου έχουν καταπληκτική ακρίβεια.

Κρατάμε τις αποδείξεις αγοράς των υλικών

Θα χρειαστούν αργότερα για την εγγραφή του σκάφους στο Βιβλίο Εγγραφής Μικρών Σκαφών του Λιμεναρχείου.

Απόσπασμα από την ΥΑ2122/01/2000-(ΦΕΚ 231/01-03-2000), άρθρο 5:
«Για την εγγραφή μικρού σκάφους, που κατασκευάστηκε από τον ίδιο τον ιδιοκτήτη του, αντί των πιο πάνω παραστατικών αγοράς, μπορεί να υποβληθεί ένορκη βεβαίωση του ιδιοκτήτη σε Ειρηνοδίκη ή Συμβολαιογράφο θεωρημένη από τη ΔΟΥ στην οποία υπάγεται, στην οποία δηλώνεται η ιδιοκατασκευή του σκάφους, το υλικό κατασκευής του, το έτος και ο τόπος ναυπήγησής του, οι διαστάσεις του και τα λοιπά χαρακτηριστικά στοιχεία. Η ένορκη βεβαίωση συνοδεύεται από τιμολόγια ή αποδείξεις αγοράς των υλικών που απαιτήθηκαν για την κατασκευή του σκάφους.»

Περισσότερα εδώ

_

Ο καθρέπτης της πρύμνης

Κοντραπλακέ για τη Θάλασσα, όχι... «κοντραπλακέ θαλάσσης».
Το δεύτερο το βρίσκεις παντού και φθηνά, δεν κάνει όμως για τη Θάλασσα!
Το κοντραπλακέ που τοποθετείται στη γάστρα και στο κατάστρωμα θα πρέπει τουλάχιστον να είναι σύμφωνο με τις διεθνείς προδιαγραφές για χρήση marine και να έχει τις κατάλληλες σφραγίδες και πιστοποιήσεις. Για παράδειγμα το πρότυπο BS1088 περιγράφει τις απαιτήσεις για τα υλικά και τον τρόπο κατασκευής του ναυπηγήσιμου κοντραπλακέ που συνοπτικά είναι:

Όλες οι στρώσεις να είναι από το ίδιο είδος ξύλου
Οι κόλλες να είναι ρητίνες φαινολικής ή μελαμινικής φορμαλδεΰδης με αντοχή στον καιρό και στο νερό
Να μην υπάρχουν κενά στα σώκορα. Εξαιρούνται λίγες μικρές οπές μεγέθους καρφίτσας
Να έχει ενιαίο κομμάτι καπλαμά μπροστά και πίσω χωρίς ματίσεις
Ο αριθμός και τα πάχη των στρώσεων να βρίσκονται σε συγκεκριμένα όρια ανάλογα με το πάχος του κοντραπλακέ

Εκτός από αυτά τα τυπικά, θα πρέπει να προσέξουμε:

Την αντοχή του ξύλου στους μύκητες
Το ειδικό βάρος του ξύλου (για ελαφρύ σκάφος θέλουμε ελαφρύ κοντραπλακέ, π.χ. okoume του Gabon)
Το χρώμα (αν θα φαίνεται)
Την ήπειρο κατασκευής (Ευρώπη για περισσότερη σιγουριά!!)

Σε αυτό το BS1088 υπάρχουν φυσικά και τα παραθυράκια.
Παράδειγμα: Καινούργιο κοντραπλακέ στο μαγαζί, marine grade με τις σφραγίδες του, τα πιστοποιητικά του και σε τιμή ευκαιρία...! Οι στρώσεις είναι αυτές που πρέπει, οι καπλαμάδες είναι ενιαίοι, δεν υπάρχουν κενά στα εσώκορα, η κόλλα είναι του εγκεκριμένου τύπου με αντοχή στο νερό, οι στρώσεις είναι από το ίδιο ξύλο, ως εδώ καλά. Το καλό το δεντράκι όμως βγάζει ξύλο λαδερό που αντέχει στο σκουλήκι, έχει ωραίο χρώμα που μου ταιριάζει, ως εδώ ακόμα καλύτερα. Έλα όμως που το λαδερό ξύλο και η κόλλα δεν κολλάνε όπως πρέπει (!) Ψιλά γράμματα θα μου πείτε...

Ο καθρέπτης της φωτογραφίας είναι από κοντραπλακέ marine 18 mm όλο μαόνι (Khaya). Χρειάζονται δύο φύλλα από δαύτο για τον καθρέπτη της πρύμνης και για άλλα σημεία. 200,00€ έκαστο! Περαστικά μου.

Η ναυπηγική εσχάρα

Έχω την εντύπωση, ότι οι λέξεις "σκαρί" και "σκαρώνω" προέρχονται από εδώ. Ίσως είναι η πιο απλή κατασκευή για το σκάφος και δεν χρειάζονται ούτε ιδιαίτερες ικανότητες, ούτε ιδιαίτερα υλικά για την κατασκευή της. Είναι όμως ιδιαίτερα σημαντικό να φτιαχτεί με ακρίβεια, να είναι στιβαρή, ακλόνητη και να μην παραμορφωθεί μέχρι να ολοκληρωθεί η γάστρα. Ένα σφάλμα στην εσχάρα θα εμφανιστεί αργότερα πολλαπλασιασμένο στο σκάφος. Τα ξύλα της εσχάρας δεν θα ενσωματωθούν στο σκάφος, άρα μετά την αποξήλωσή της ενδεχομένως να χρησιμεύσουν κάπου αλλού.
Στην προκειμένη περίπτωση ακολουθήθηκαν κατά το δυνατόν τα υπάρχοντα σχέδια. Όλα τα μέλη της εσχάρας συνδέθηκαν μεταξύ τους με βίδες ή με στριφώνια, ώστε να ξηλωθεί εύκολα. Τακαρίστηκε και βιδώθηκε στο δάπεδο με σιδηρογωνιές. Αν και δεν ήταν απαραίτητο, αλφαδιάστηκε για να χρησιμεύσει σαν σημείο αναφοράς κατά την αρχική τοποθέτηση των φορμών αλλά και αργότερα.

Κατασκευή εντομής στο πεύκο εύκολα:
Κόβουμε στα άκρα αλλά και ανάμεσα, στο βάθος που θέλουμε, με το δισκοπρίονο.
Με το σφυροκάλεμο απαλά και φεύγουν τα κομμάτια.
Λειαίνουμε τον πάτο με τη ράσπα.
Για την όποια κούραση η μυρωδιά του ρετσινιού μας αποζημιώνει.

Αλφάδιασμα με το αλφαδολάστιχο. Το πλέον αξιόπιστο εργαλείο για το αλφάδιασμα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι το παλιό, καλό (και οικονομικό) αλφαδολάστιχο. Το σφάλμα του είναι περίπου 1 χιλιοστό σε οποιαδήποτε απόσταση και οποιαδήποτε διεύθυνση. Το «μειονέκτημά» του είναι ότι χρειάζεται δύο άτομα και...καλή διάθεση!

Οι φόρμες για το πέτσωμα

Δεκαέξι φόρμες φτιαγμένες από νοβοπάν 19άρι θα τοποθετηθούν σε καθορισμένες αποστάσεις κατά την εγκάρσια έννοια του σκάφους, και μαζί με το έσω πλωριό ποδόσταμα, την παπαδιά της πρύμης και το εσωτερικό τμήμα της καρίνας θα σχηματίσουν το καλούπι, πάνω στο οποίο θα χτιστεί το πέτσωμα. Μετά την ολοκλήρωση του πετσώματος, οι φόρμες αυτές θα αφαιρεθούν.


Οι φόρμες σχεδιάστηκαν σε κλίμακα 1:1 και τα σχέδια κολλήθηκαν στα πλαίσια από νοβοπάν. Με τη σέγα τα νοβοπάν κόπηκαν περίπου 1 χιλιοστό παραέξω και στη συνέχεια με το τριβείο ήρθαν στη γραμμή. Οι χαρακτηριστικές γραμμές (ίσαλος, κουπαστή, κεντρική γραμμή) θα χρησιμεύσουν για την ευθυγράμμιση των φορμών πάνω στη ναυπηγική εσχάρα αργότερα.

Έσω πλωριό ποδόσταμα

Το έσω πλωριό ποδόσταμα έχει την παραπάνω μορφή και διατομή 75x120 mm. Επειδή το ξύλο είναι ανισότροπο υλικό, για να έχει την απαιτούμενη αντοχή σε κάμψη, πρέπει κατά το δυνατόν τα νερά του ξύλου να ακολουθούν την καμπύλη. Έτσι επέλεξα να το φτιάξω από 20 δρύινα ταβλάκια διατομής 75x6 mm κολλημένα μεταξύ τους με epoxy. (οι παλιοί καραβομαραγκοί χρησιμοποιούσαν σε τέτοιες θέσεις τα λεγόμενα στραβόξυλα). Επειδή η καμπύλη είναι πολύ κλειστή, τα ταβλάκια αυτά έπρεπε πρώτα να λυγιστούν στον ατμό, να πάρουν τη φόρμα τους και να κρυώσουν και στεγνώσουν (το ξύλο της δρυός (oak) είναι το καλύτερο ξύλο για λύγισμα με ατμό).

Τα δύο πρώτα ταβλάκια έχουν μπει στη μέγγενη. Η μέγγενη είναι ένα τραπέζι, που πάνω του έχει κολληθεί το σχέδιο και έχουν βιδωθεί τάκοι
Όλα τα ξύλα έχουν πάρει τη φόρμα

Η μηχανή του ατμού. Παλιά χύτρα ταχύτητας, τρύπα στο καπάκι, κολλάρο αυτοκινήτου και θάλαμος από τάβλες. Στο άκρο του έχει δύο τρύπες απ' όπου μπαίνουν τα ξύλα και επίσης εκτονώνεται ο ατμός. Η κλίση προς τα πίσω είναι για να επιστρέφει το υγροποιημένο νερό στο καζάνι.

Στο ατμό! Η μυρωδιά είναι απολαυστική! Ένα τμήμα του ποδοστάματος είναι ευθύγραμμο, κι έτσι δεν χρειάζεται ο θάλαμος να είναι τόσο μεγάλος ώστε να χωράει ολόκληρα τα ξύλα. Κάθε μέρα λύγιζα δύο ξύλα, έτσι η ίδια δουλειά επαναλήφθηκε δέκα φορές.