Τετάρτη 7 Απριλίου 2010

Κανένα πηχάκι δεν είναι ίσιο

Είχα την ελπίδα ότι τα πράγματα θα ήταν πολύ ευκολότερα τώρα που τα πηχάκια είναι ίσια, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι. Μπορεί να μην υπάρχει κάμψη τώρα, υπάρχει όμως στρέψη. Ευτυχώς η δυσκολία περιορίζεται πλέον στην περιοχή της πλώρης, όπου η δύναμη που πρέπει να εφαρμόζω είναι σημαντική. Στο σημείο αυτό, σε κάποιες περιπτώσεις χρειάστηκε η βοήθεια και από άλλα δυο χέρια. Πάντως λίγο πιο πίσω, στο μέσον και κοντά στην πρύμνη η τοποθέτηση γίνεται με χαλαρότητα, χωρίς δυσκολία. Η τοποθέτηση ξεκινάει από την πλώρη και οι τρόποι κρατήματος των ξύλων μέχρι να κολλήσουν εφευρίσκονται εκείνη την ώρα, κατά περίπτωση.
_

Τετάρτη 17 Φεβρουαρίου 2010

Αλλαγή κατεύθυνσης

Το χτίσιμο με κατεύθυνση από την κουπαστή προς την καρίνα δεν μπορεί να συνεχιστεί πλέον. Στο τμήμα από τη μέση του σκάφους προς την πρύμνη, τα πηχάκια είναι αδύνατον να λυγίσουν πια, χωρίς τον κίνδυνο να σπάσουν. Επομένως ήρθε η ώρα να αντιστραφεί η κατεύθυνση του χτισίματος και να συνεχιστεί από την καρίνα προς την κουπαστή με ίσια πηχάκια. Το πρώτο ίσιο πηχάκι έχει επικολληθεί στο εσωτερικό τμήμα της καρίνας.
_

Παρασκευή 8 Ιανουαρίου 2010

Συνδέσεις των ξύλων της γάστρας


Ήδη έχουν τοποθετηθεί 50 πηχάκια πάνω στις φόρμες (25 δεξιά και 25 αριστερά), με άλλα λόγια έχει καλυφθεί πάνω από το 50% της επιφάνειας της γάστρας. Τα πράγματα έχουν δυσκολέψει αρκετά τώρα, μια που πρέπει να εξασκείται μεγάλη δύναμη πάνω στα πηχάκια για να καθίζουν αυτά στη θέση τους. Ιδίως στο τμήμα που βρίσκεται πίσω από το μέσον του σκάφους, αν η μεγάλη κάμψη και στρέψη που πρέπει να δοθεί στα πηχάκια κατά την τοποθέτηση δεν εφαρμοστεί προοδευτικά και κατανεμημένα, τότε μπορεί να ακουστεί το "κρακ". Ο συνολικός χρόνος που χρειάζεται πλέον για να τοποθετηθεί ένα πηχάκι; Τρεις (3) ώρες! Ευτυχώς έχω συνηθίσει και δεν καταλαβαίνω για πότε περνάει. Μάλιστα επειδή έχει βελτιωθεί αρκετά η απόδοσή μου και έχω ανακαλύψει καινούργιες τεχνικές κουράζομαι πολύ λιγότερο από όσο στην αρχή - θα μπορούσα να πω ότι ξεκουράζομαι κιόλας (ψυχικά τουλάχιστον).
Όπως έχει αναφερθεί και παλαιότερα, τα πηχάκια συνδέονται μεταξύ τους. Η σύνδεση σε αυτή τη φάση γίνεται με συνδυασμό δύο μέσων: Κόλλας (εποξικής ρητίνης) και καρφιών (από πυριτιούχο ορείχαλκο, με δακτυλίους).

Εποξική ρητίνη (epoxy)
Στο εμπόριο κυκλοφορούν πολλών ειδών ρητίνες με πολλά διαφορετικά ονόματα και πολλές διαφορετικές τιμές (σημείωση: μερικές φορές οι τιμές εξαρτώνται περισσότερο από τη συσκευασία, τη διαφήμιση και τον τρόπο πλασαρίσματος και λιγότερο από την ποιότητα των προϊόντων). Σε αυτό το project χρησιμοποιείται χύμα εποξική ρητίνη DER-321 της DOW CHEMICALS με καταλύτη EPAMINE PC-14 με αναλογία 2 προς 1. Η ρητίνη αυτή είναι εποξική ρητίνη υψηλής αρχικής ρευστότητας και έτσι εισχωρεί στους πόρους του ξύλου εξασφαλίζοντας τέλεια συγκόλληση. Στο Φύλλο Τεχνικών Στοιχείων του κατασκευαστή δίνονται περισσότερες σχετικές πληροφορίες. Αφού αναμιχθεί σε ένα κεσεδάκι για ένα λεπτό περίπου η ρητίνη με τον καταλύτη με τη σωστή αναλογία (οι σύριγγες είναι οι καλύτεροι δοσομετρητές) 40 ml DER-321 και 20ml PC-14, γίνεται η πρώτη επάλειψη των επιφανειών που θα κολληθούν με ένα φτηνό πινέλο (η ρευστότητα της ρητίνης είναι παρόμοια με τη ρευστότητα ενός βερνικιού). Στο υπόλοιπο που μένει στο κεσεδάκι προστίθεται οξείδιο του πυριτίου, τόσο όσο χρειάζεται για να γίνει το μείγμα πηχτό σαν κρέμα και περνιέται στο ένα ξύλο ένα δεύτερο χέρι. Το να έρθουν τα δύο ξύλα σε επαφή μεταξύ τους με τη βοήθεια φουρκετών, σφικτήρων, σφηνών, σχοινιών, βιδών, κλπ, είναι η ιστορία που τρωει από μια μέχρι μιάμιση ώρα ανάλογα με την περίπτωση. Η ρητίνη χρειάζεται ένα 24ωρο για να ωριμάσει και να θεωρηθεί ασφαλής για επόμενες εργασίες, ενώ την πλήρη αντοχή την αποκτά σε επτά ημέρες. Το πινέλο μπορεί να καθαριστεί με καθαρό ασετόν ή άλλο διαλύτη γενικής χρήσης. Επειδή το πρώτο πράγμα που συμβαίνει όταν δουλεύει κάποιος με ρητίνες είναι να πασαλειφτεί, θα πρέπει να πείσει από πριν τον εαυτό του να φοράει γάντια (και παλιά ρούχα). Επειδή επίσης παρά τα γάντια και όλα τα μέτρα προφύλαξης, είναι σίγουρο ότι πάλι θα πασαλειφτεί, η ρητίνη καθαρίζεται από τα χέρια μόνο με νερό και σαπούνι. Το εύκολο καθάρισμα με διαλυτικό είναι το χειρότερο που μπορεί να κάνει κανείς: Η ρητίνη διαλύεται και εισχωρεί μαζί με τον διαλύτη βαθιά στο δέρμα! Αν υπάρχει μάσκα με φίλτρα για οργανικούς ατμούς, καλό θα είναι να χρησιμοποιείται επίσης, ή αλλιώς ο χώρος να αερίζεται επαρκώς. Στο Φύλλο Οδηγιών Ασφαλείας του κατασκευαστή δίνονται περισσότερες πληροφορίες για τον ασφαλή χειρισμό της εποξικής ρητίνης. Η χρήση μάσκας είναι επίσης απαραίτητη κατά την ανάμειξη του διοξειδίου του πυριτίου, γιατί η λευκή αυτή σκόνη είναι τόσο ελαφριά που κυριολεκτικά αιωρείται και πάει παντού με το παραμικρό φύσημα.


Καρφιά
Αν και το κόλλημα με την εποξική ρητίνη είναι πολύ ισχυρό και οι ενώσεις δεν χρειάζονται περισσότερη ενίσχυση, εν τούτοις σε κάποια σημεία και κυρίως εκεί όπου κατά τη φάση της κατασκευής απαιτείται αυξημένη πίεση του πάνω ξύλου προς το κάτω ή εκεί όπου απαιτείται "ευθυγράμμιση" των ξύλων, καρφώνονται ειδικά καρφιά σαν αυτό που φαίνεται στην 3η εικόνα παραπάνω, από πυριτιούχο ορείχαλκο (silicone bronze) τα οποία φέρουν δακτυλίους και εκτός του ότι δεν σκουριάζουν, όταν καρφωθούν, είναι αδύνατο να βγουν από το ξύλο, τα λεγόμενα gripfast nails. Επειδή αυτά τα καρφιά είναι σχετικά μαλακά και λυγίζουν, είναι απαραίτητο να προηγείται τρύπημα των ξύλων και μάλιστα με δύο διαμέτρους τρυπανιών: Μεγάλη διάμετρος στο πάνω ξύλο για να περάσει το καρφί με ευκολία και μικρή διάμετρος στο κάτω ξύλο (τρυπάνι μακρύ και ψιλό!) για να σφηνώσει το καρφί (1η και 2η εικόνα). Με τον τρόπο που δουλεύω έχει χρειαστεί να περάσω από 0 μέχρι 21 καρφιά σε κάθε πηχάκι.
Το σημάδεμα με το μαρκαδόρο των θέσεων των προηγούμενων καρφιών βοηθάει (όχι πάντα με επιτυχία...) στο να μην πέσει το ξυλοτρύπανο στο κεφάλι του από κάτω καρφιού. Η θερμοκρασία των 18 με 20 βαθμών Κελσίου είναι ιδανική για εργασίες με το εποξικό σύστημα DER-321/PC-14.

Παρασκευή 4 Δεκεμβρίου 2009

Το χτίσιμο της γάστρας συνεχίζεται


Έχουν τοποθετηθεί ήδη 30 πηχάκια (15 αριστερά και 15 δεξιά), με άλλα λόγια έχει χτιστεί σχεδόν το 30% της επιφάνειας της γάστρας. Η δουλειά είναι επαναλαμβανόμενη, χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες μέχρι στιγμής. Παρ' όλα αυτά, καθώς προχωράει το χτίσιμο προς την ίσαλο γραμμή, αυξάνεται προοδευτικά η δυσκολία στον χειρισμό των ξύλων, μια που τα πηχάκια πρέπει να λυγίζουν και να στρεβλώνουν ολοένα και περισσότερο κοντά στην πρύμνη και στην πλώρη. Κοντά στην ίσαλο αυξάνεται επίσης η εγκάρσια καμπυλότητα της γάστρας. Έτσι απαιτείται πλάνισμα των ξύλων, ώστε η διατομή τους από ορθογωνική να γίνεται τραπεζοειδής και να εφάπτονται καλύτερα μεταξύ τους.

Τα παραπάνω έχουν σαν συνέπεια να έχει αυξηθεί ο χρόνος που χρειάζεται για να τοποθετηθεί ένα ξύλο: Από μία ώρα και κάτι που ήταν στην αρχή, έχει φτάσει αισίως στην μιάμιση ώρα και κάτι.

Το πιο κουραστικό και κυρίως εκνευριστικό ήταν το κουβάλημα των εργαλείων και και των καλωδίων, καθώς προχωρούσε το στερέωμα των ξύλων στις φόρμες μεταξύ πρύμνης και πλώρης. Έτσι κάτι ρετάλια ξύλα που μου έπιαναν το χώρο μεταμορφώθηκαν μέσα σε ένα απόγευμα σε κυλιόμενο τραπεζάκι, πάνω στο οποίο τοποθετούνται πλέον όλα τα απαιτούμενα για το χτίσιμο υλικά και εργαλεία.

Για να λυγίσουν/στρεβλώσουν τα ξύλα και να έρθουν σε επαφή με τον καθρέπτη της πρύμνης, βιδώθηκέ πάνω του προσωρινά ένας τάκος από σκληρό ξύλο (αυτός με το μπλε χρώμα στη φωτογραφία), και τα πηχάκια έρχονται στη θέση τους με τη βοήθεια ξυλόβιδων που πιάνουν σε αυτόν τον τάκο.

Το αρχικό κόλλημα στην πρύμνη γίνεται με μίγμα εποξικής ρητίνης και οξειδίου του πυριτίου (το οξείδιο του πυριτίου είναι μια υπερ-ελαφριά άσπρη σκόνη, η οποία προστιθέμενη στην εποξική ρητίνη, την κάνει πιο παχύρρευστη). Σε επόμενες φάσεις της κατασκευής αυτή η ένωση προβλέπεται να ενισχυθεί με διάφορους τρόπους.


Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2009

Κέλυφος είναι, όχι πέτσωμα


Καθώς το χτίσιμο της γάστρας προχωράει αργά αλλά σταθερά (ήδη έχουν τοποθετηθεί 7 + 7 πηχάκια), μπορώ να σταθώ λίγο πιο πίσω και να κάνω μερικούς υπαρξιακούς συσχετισμούς.
Σύμφωνα με το ναυπηγικό κατασκευαστικό σύστημα που εφαρμόζεται στα παραδοσιακά ξύλινα σκάφη (σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία στα σκάφη που χτίζονταν από τους ύστερους βυζαντινούς ιστορικούς χρόνους μέχρι τις μέρες μας, όπως αναλυτικά περιγράφεται στο βιβλίο του Κώστα Δαμιανίδη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΝΑΥΠΗΓΙΚΗ) κατασκευάζεται πρώτα ο σκελετός του σκάφους και στη συνέχεια αυτός ντύνεται (πετσώνεται) με μαδέρια. Τα μαδέρια αυτά δεν είναι συνδεμένα μεταξύ τους, αλλά απλά είναι καρφωμένα πάνω στους νομείς του σκελετού. Με αυτόν τον τρόπο οι δυνάμεις της Θάλασσας που επιδρούν πάνω στο σκάφος παραλαμβάνονται εξ ολοκλήρου από τον σκελετό, ενώ το πέτσωμα απλά δεν αφήνει το νερό να περάσει μέσα στο σκάφος.
Πριν αρχίσει να εφαρμόζεται η παραπάνω μέθοδος και για μια περίοδο 4000 χρόνων εφαρμοζόταν η ναυπηγική κατασκευαστική μέθοδος σύμφωνα με την οποία κατασκευαζόταν πρώτα το κέλυφος της γάστρας από καδρόνια ΣΥΝΔΕΜΕΝΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ και στη συνέχεια κατασκευάζονταν από μέσα οι νομείς και άλλα τμήματα του σκελετού. Το "πέτσωμα" δηλαδή ήταν μια ενιαία γερή κατασκευή ικανή να παραλάβει φορτία, ήταν δηλαδή ένα κέλυφος. Με αυτόν τον τρόπο τα φορτία από τη Θάλασσα παραλαμβάνονταν από το κέλυφος της γάστρας και όχι από το σκελετό. Ο σκελετός χρησίμευε απλά για να στηρίζει τις διάφορες υπερκατασκευές του σκάφους πάνω στη γάστρα. Στην εργασία του καθηγητή Παναγιώτη Γ. Τουλιάτου "ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΡΙΣΙΜΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΕΙΑΣ στην οποία αναλύονται οι ανεκτίμητες πληροφορίες που αντλήθηκαν από την εκπληκτική εκείνη αρχαία κατασκευή γι' αυτό το ναυπηγικό σύστημα, αναφέρεται μεταξύ των άλλων: [...για μια μακρά περίοδο τουλάχιστον από το 2500 έως το 3000 π.Χ. και έως τους πρώτους βυζαντινούς ιστορικούς χρόνους, στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ακολουθούσαν το λεγόμενο "κέλυφος πρώτα" (shell first) ναυπηγικό κατασκευαστικό σύστημα...Το ναυπηγικό σύστημα "κέλυφος πρώτα" θα μπορούσε να περιγραφεί σαν ένα ξύλινο κέλυφος γάστρας ενός σκάφους που συγχρόνως αποτελεί και το φέρον αυτού σύστημα. Επάνω σε αυτό το κέλυφος στερεώνεται το δευτερεύον φέρον σύστημα για να στηρίξει καταστρώματα, ιστίο κλπ.]. Στην ίδια εργασία περιγράφεται με λεπτομέρεια ο τρόπος της μεταξύ τους σύνδεσης των μαδεριών της γάστρας με εντορμίες, τόρμους, καβίλιες και παρεμβύσματα.
Οι τεχνικοί της εποχής εκείνης γνώριζαν σε βάθος τις ιδιότητες του ξύλου και εκμεταλλεύονταν πλήρως τις δυνατότητές του φτιάχνοντας σκάφη με μεράκι και αρμονία.
Στο σκάφους που φτιάχνεται εδώ χτίζεται πρώτα η γάστρα, ενώ τα πηχάκια που την αποτελούν συνδέονται μεταξύ τους με εποξική κόλλα. Εφαρμόζεται επομένως η ναυπηγική κατασκευαστική μέθοδος "shell first" και θα πρέπει πλέον να ομιλούμε για κέλυφος και όχι για πέτσωμα.



Πηγές (κατά χρονολογία δημοσίευσης):

Διερεύνηση κρίσιμων κατασκευαστικών χαρακτηριστικών του αρχαίου πλοίου της Κερύνειας (Παναγιώτης Γ. Τουλιάτος (Αρχιτέκτων Μηχανικός Καθηγητής ΕΜΠ) - 10/10/2009)
Κατασκευή ενός τρεχαντηριού σε ταρσανά του 19ου αιώνα. Αριστοτέλης Ράλλης, naftotopos, 18/02/2008
Τα Πλοία του Yassi Ada και της Ινέπολης Αριστοτέλης Ράλλης, naftotopos.gr, 30.04.07
Ελληνική Παραδοσιακή Ναυπηγική (Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ - Κ. Δαμιανίδης)

_

Πέμπτη 29 Οκτωβρίου 2009

Ματίσεις στα πηχάκια του πετσώματος

Τα πηχάκια του πετσώματος ματίζονται πριν τοποθετηθούν στο σκάφος με φάλτσο 8:1 και εποξική ρητίνη για να είναι ανθεκτικές οι ματίσεις. Για το κόψιμο των φάλτσων εύκολα, γρήγορα και σωστά, έφτιαξα την κατασκευή που φαίνεται στις παρακάτω δύο εικόνες (ανοιχτή και τελειωμένη) που μοιάζει λίγο με διασταύρωση τρένων.

Τα δύο διαδοχικά πηχάκια που πρόκειται να ματιστούν μπαίνουν από δεξιά και από αριστερά, κάθονται το ένα δίπλα στο άλλο, και στη συνέχεια σύρεται το δισκοπρίονο χειρός στον οδηγό που βρίσκεται από πάνω με κλίση 8:1.
Κάποιες από τις σφήνες που περισσεύουν από το κόψιμο, ίσως φανούν χρήσιμες αργότερα. Για να κολλάω τις ματίσεις, έφτιαξα δύο θήκες από τεφλόν σαν την εικονιζόμενη παρακάτω (στο τεφλόν δεν κολλάει η εποξική), μέσα στις οποίες περνάνε τα φαλτσαρισμένα πηχάκια και σφηνώνουν μεταξύ τους.

Έτσι μπορώ να κάνω 6 ματίσεις τη φορά μέσα σε αυτές τις θήκες. Αφού ωριμάσει η εποξική - μετά από ένα 24ωρο τουλάχιστον - τα πηχάκια βγαίνουν από τις θήκες με ένα ελαφρό τράβηγμα προς τα πάνω.
_

Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2009

Πέτσωμα επί τέλους!

Η αρχή του πετσώματος είναι ένα είδος ορόσημου στην διαδικασία του χτισίματος ενός ξύλινου σκάφους, αφού από τις "άχαρες" προηγούμενες δουλειές περνάμε στο ουσιαστικό χτίσιμο, όπου αρχίζει σιγά σιγά να παίρνει σχήμα η γάστρα και να φαίνονται οι καμπύλες της. Αυτό σημαίνει επίσης ότι από 'δώ και πέρα θα μπορώ να δουλεύω λιγάκι σχεδόν καθημερινά κολλώντας έστω και ένα πηχάκι. Δεν παίρνει πάνω από μια ώρα και κάτι, να ετοιμάσω την κόλλα, να τοποθετήσω ένα πηχάκι στη θέση του και να καθαρίσω εργαλεία και περίσσειες κόλλες. Έτσι, για τους επόμενους μήνες ελπίζω να υπάρχει σταθερή πρόοδος εργασιών. Η διαδικασία του πετσώματος είναι κατά γενική ομολογία το πιο ευχάριστο στάδιο του χτισίματος ενός ξύλινου σκάφους με καμπύλες, όπως αυτό εδώ.
Το απαιτούμενο μήκος κάθε πήχης, όπως αυτή καμπυλώνεται από την πρύμνη μέχρι την πλώρη, είναι 6,50 μέτρα. Φυσικά, πηχάκια με τέτοιο μήκος είναι αδύνατο να υπάρξουν. Είναι επομένως απαραίτητο τα πηχάκια να ματίζονται πριν από την τοποθέτησή τους για να αποκτούν το επιθυμητό μήκος. Λόγοι τεχνικοί, διαθεσιμότητας, χρονικού κόστους και αισθητικής (κυρίως) με οδήγησαν στο να επιλέξω το ξύλο Sipo για το πέτσωμα του σκάφους μου. Αγόρασα τα μακρύτερα μαδέρια που βρήκα, με μήκη 4,05 και 3,65 μέτρων, τα οποία με τα μηχανήματα του Λευτέρη μετατράπηκαν σε πηχάκια διατομής 30 x 18 mm. Τα πηχάκια θα κολληθούν με εποξική ρητίνη το ένα πάνω στο άλλο, η γάστρα δηλαδή θα έχει πάχος 18 mm, και αφού τριφτεί με το καλό στη συνέχεια, θα επικαλυφθεί μέσα - έξω με υαλούφασμα και εποξική ρητίνη.

Έξι πηχάκια (τρία δεξιά και τρία αριστερά) έχουν ήδη τοποθετηθεί. Οι μακριές και λεπτές ξυλόβιδες που τα κρατάνε πάνω στις φόρμες είναι προσωρινές και θα αφαιρεθούν αργότερα. Είναι απαραίτητο να προηγείται προτρύπημα για να μη σκίζονται τα πηχάκια κατά το βίδωμα.


Τα άκρα στις φόρμες έχουν καλυφθεί με ταινία για να μην κολλήσουν τα πηχάκια πάνω τους.