Πάμε στα δύσκολα

Ύστερα λοιπόν από τον αποσυντονισμό που προκλήθηκε από:
1. Τις γιορτές του Πάσχα,
2. Μια δυνητικά επικίνδυνη περιπέτεια υγείας με ανώδυνο και αίσιο τέλος ευτυχώς,
3. Ένα προγραμματισμένο από καιρό πολυήμερο ταξίδι με ποδήλατο,

είμαι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω ότι το σκάφος συνεχίζεται με την ολοκλήρωση του δεύτερου υαλοϋφάσματος και με ένα ακόμα (ίσως το τελευταίο) τρίψιμο του εξωτερικού της γάστρας.

Είναι αλήθεια ότι πριν από κάθε καλό τρίψιμο εφευρίσκω διάφορες δικαιολογίες για να το αναβάλλω από αύριο σε αύριο, ώσπου περνάει κανένα δεκαήμερο απραξίας μέχρι να πάρω τελικά την απόφαση να τρίψω. Οι λόγοι πιστεύω ότι είναι προφανείς και δεν χρειάζεται να τους (ξανα)αναφέρω, ούτε να (ξανα)ανεβάσω κάποια φωτογραφία με τον σκονισμένο εαυτό μου πίσω από τη μάσκα. Δεν ξέρω πώς αλλιώς να το πω, αλλά νομίζω ότι από τις πέντε κύριες εργασίες κατασκευής του σκάφους, οι τέσσερις συνοψίζονται στην τριάδα των εξής δύο: ΤΡΙΨΙΜΟ.

Έχουν τελειώσει πλέον οι προδιαγεγραμμένες και επαναλαμβανόμενες εργασίες που μπορούμε να πούμε ότι ήταν κάτι σαν τυφλοσούρτης. Από 'δω και πέρα τα πράγματα είναι κρίσιμα. Θα πρέπει να συνεχίσω με την κατασκευή του εξωτερικού τμήματος του ποδοστάματος και ενός τμήματος της εξωτερικής καρίνας, πριν περάσω στη δύσκολη διαδικασία του να βγάλω έξω και να γυρίσω το σκάφος από την καλή.

Πρώτα όμως θα πρέπει να προμηθευτώ λίγη ξυλεία ιρόκο.

Επικαλύψεις κομματιών υαλοϋφάσματος

Για να μη διακόπτεται η συνέχεια του υαλοϋφάσματος, φροντίζω ώστε το κάθε κομμάτι να επικαλύπτει το διπλανό του κατά 10 εκατοστά περίπου. Για το λόγο αυτό τρίβω στις άκρες του αρχικού κομματιού μια λωρίδα 10 εκατοστών, δημιουργώντας "ράμπα", ώστε το πάχος του υφάσματος να σβήνει ομαλά. Το διπλανό κομμάτι θα έρθει να καλύψει αυτή την επικλινή λωρίδα. Με αυτόν τον τρόπο, όταν στο τέλος τριφτεί ολόκληρο το σκάφος, η συνέχεια του υαλοϋφάσματος δεν θα διακοπεί.

Η άκρη ενός κομματιού πριν και μετά το τρίψιμο φαίνεται στις δύο φωτογραφίες, ενώ η ανάγκη για δημιουργία ράμπας επεξηγείται σχηματικά λίγο πιο κάτω 

Εφαρμογή 2ου υαλοϋφάσματος

Το υαλοΰφασμα που εφαρμόζεται στο σκάφος είναι πλεκτό τύπου "woven roving" των 320gr/m² με ύφανση σε ποσοστό 50% κατά X και 50% κατά Y. Το συγκεκριμένο τόπι έχει πλάτος 120cm και έχει αναρτηθεί σε ένα βολικό σημείο, για εύκολο χειρισμό.

Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται σχηματικά ο τρόπος τοποθέτησης των διαφόρων κομματιών του υφάσματος. Με πράσινο χρώμα είναι τα κομμάτια που έχουν ήδη τοποθετηθεί στο πρώτο στρώμα (στο σχήμα δείχνονται μόνο 4 διαδοχικά κομμάτια). Τα διαδοχικά κομμάτια αλληλοεπικαλύπτονται στα σημεία που φαίνονται με πιο έντονο πράσινο. Το πρώτο στρώμα έχει καλύψει ολόκληρο το σκάφος από κουπαστή σε κουπαστή. Το δεύτερο στρώμα (δείχνεται μόνο 1 κομμάτι ύφασμα στο σχήμα με κόκκινο χρώμα) τοποθετείται τώρα μόνο κάτω από την ίσαλο (μπλε γραμμή).

 

Η ποσότητα της ρητίνης που απαιτείται για τον εμποτισμό του υαλοϋφάσματος είναι περίπου ίση με το βάρος του υφάσματος, δηλαδή για το κομμάτι της φωτογραφίας που είναι περίπου 2,50 τετραγωνικά χρειάζονται περίπου 2,50m² x 320gr/m² = 800gr συνολικά (ρητίνη + σκληρυντής). Επειδή η αντίδραση σκλήρυνσης είναι εξώθερμη, δεν φτιάχνω όλο το μείγμα μονομιάς, διότι κινδυνεύει να ζεσταθεί και να πήξει αμέσως. Το φτιάχνω σε δόσεις των 300gr περίπου σε ένα κεσεδάκι από γιαούρτι. Για την τήρηση των αναλογιών χρησιμοποιώ μια ψηφιακή ζυγαριά κουζίνας (όχι την ζυγαριά της κουζίνας) και έχω φτιάξει ένα μικρό excel-άκι για να μην κάνω λάθος στις πράξεις.

Για τον εμποτισμό του υφάσματος  χρησιμοποιώ δυο ρολάκια, το ένα με μοχέρ και το άλλο αλουμινένιο με δόντια. Με το μοχέρ απλώνω πρώτα τη ρητίνη στο πανί ομοιόμορφα. Δεν επικεντρώνομαι σε ένα σημείο, αλλά προσπαθώ να απλώσω όλο το κεσεδάκι γρήγορα σε μεγάλη επιφάνεια. Σε σημεία που τυχόν δεν έχουν εμποτιστεί καλά, ή όπου φαίνονται φυσαλίδες, θα επανέλθω σε λίγο. Αφού αδειάσει όλο το κεσεδάκι και απλωθεί η ρητίνη με το μοχέρ, "δουλεύω" την επιφάνεια με το αλουμινένιο ρολάκι, έτσι ώστε 1) να φύγουν οι φυσαλίδες, 2) να εμποτιστεί καλά και να "εξαφανιστεί" το υαλοΰφασμα, 3) να εμποτιστούν οι κηλίδες που είναι ακόμα άσπρες και 4) θέλουμε το υαλοΰφασμα να μην "κολυμπάει" στη ρητίνη, αλλά να πατηθεί και να εφάπτεται στην επιφάνεια, και επίσης να μοιάζει στεγνό αλλά να μην είναι άσπρο. Καθώς πατιέται το σύστημα με τα δοντάκια, ξεχειλίζουν κάποιες μικροποσότητες ρητίνης πάνω από το ύφασμα. Αυτές τις μεταφέρω παραδίπλα με το μοχέρ, και συνεχίζω. Μόλις ολοκληρωθεί η προηγούμενη διαδικασία για το ένα κεσεδάκι, ξαναφτιάχνω μείγμα και επαναλαμβάνω τα ίδια, μέχρις ότου εμποτιστεί ολόκληρο το κομμάτι του υαλοϋφάσματος.

Η ρητίνη μπορεί να "δουλευτεί" χωρίς πρόβλημα για περίπου μισή ώρα ή το πολύ τρία τέταρτα. Έπειτα αρχίζει να πήζει, αλλά είναι ακόμα σε υγρή μορφή: όταν ακουμπήσεις λερώνεσαι. Στις 5 - 7 ώρες αρχίζει να στερεοποιείται και όταν ακουμπήσεις κολλάει. Σε αυτό ακριβώς το χρονικό διάστημα, όταν δηλαδή η ρητίνη "κολλάει", φτιάχνω λίγο μείγμα ακόμη και με ένα πινέλο περνάω ένα χέρι στην επιφάνεια για να γεμίσουν οι τρυπούλες που σχηματίζει η ύφανση του πανιού (βλέπε εικόνα). Με αυτόν τον τρόπο, όταν αργότερα τρίψω την επιφάνεια, δεν θα χρειαστεί να κατέβω πολύ βαθιά και να "φάω" τις ίνες του γυαλιού. Για να μπορώ να τρίψω, θα πρέπει να έχει περάσει τουλάχιστον ένα εικοσιτετράωρο (καλύτερα δύο) από το τελευταίο χέρι.

Μετά τη δουλειά, καθαρίζω καλά μέσα-έξω το αλουμινένιο ρολάκι με μπόλικο ασετόν. Το ρολάκι του μοχέρ το πετάω. Το πινέλο το καθαρίζω 5-6 φορές και ύστερα το πετάω.

Το γυαλί εξαφανίζεται μέσα στη ρητίνη. Στην πλήρη εξαφάνιση βοηθάει βέβαια και η ...τιμή του υαλοϋφάσματος. Το ύφασμα που έχω χρησιμοποιήσει εδώ, δεν μπορώ να πω ότι εξαφανίζεται κατά 100%. Με ειδικό φωτισμό, κάποιες ίνες ακόμα διακρίνονται. Στη συγκεκριμένη εφαρμογή αυτό δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι το σκάφος προβλέπεται να βαφτεί με χρώμα.
_

Προετοιμασία για το δεύτερο υαλοΰφασμα

Το δεύτερο υαλοΰφασμα, σύμφωνα με τις οδηγίες, προτείνεται να τοποθετηθεί μόνο στα ύφαλα προαιρετικά. Φυσικά θα το τοποθετήσω, για να είμαι με το μέρος της ασφαλείας. Θα τοποθετούσα ένα δεύτερο στρώμα στα ύφαλα έτσι κι αλλιώς, ακόμα κι αν δεν προβλεπόταν στις οδηγίες. 

Το ύψος της ισάλου γραμμής έχει μαρκαριστεί σε διάφορα σημεία του τοίχου από την εποχή που στηνόταν η ναυπηγική εσχάρα. Το σκάφος σκαρώνεται έτσι ώστε η ίσαλος γραμμή του να είναι αλφαδιασμένη, είναι λοιπόν εύκολο να σημειώσει κανείς την ίσαλο πάνω στην επιφάνειά του οποιαδήποτε στιγμή με αναφορά στα σημάδια του τοίχου.



Ύστερα από την τοποθέτηση του πρώτου υαλοϋφάσματος, η επιφάνεια φαίνεται μεν γυαλιστερή, αλλά δεν είναι λεία, οπότε: πάλι τρίψιμο (και πάλι φύσημα και πάλι σκούπισμα...). Χειρονακτικό τρίψιμο με το γνωστό επίπεδο τριβίδι και χαρτί #80 (και τη μάσκα με τα φίλτρα), ώστε αφενός να φύγουν οι μικροανωμαλίες, που αναπόφευκτα δημιουργήθηκαν κατά τον εμποτισμό του υφάσματος με τη ρητίνη κατά το προηγούμενο στάδιο και αφετέρου να φύγει η γυαλάδα ώστε να κολλήσει το επόμενο στρώμα.
Το τρίψιμο έγινε από την καρίνα μέχρι την ίσαλο συν περίπου 10 εκατοστά ακόμα προς τα έξαλα. Ύστερα όλη η επιφάνεια καθαρίστηκε καλά από τις σκόνες με ένα καλά βρεγμένο πανί.
_

"Μια τρύπα στο νερό"

Η μακρόστενη οπή από την οποία θα περνούσε η διάταξη της κινητής καρίνας, σύμφωνα με τις οδηγίες έπρεπε να κοπεί σε αυτήν ακριβώς τη φάση της κατασκευής, ύστερα δηλαδή από την τοποθέτηση του υαλοϋφάσματος εξωτερικά της γάστρας.
Επειδή αυτό το κόψιμο θα ήταν δύσκολο με τα απλά εργαλεία που διαθέτω, είχα "προνοήσει" να φτιάξω τη σχισμή αυτή τμηματικά, κόβοντας σχισμές σε καθένα από τα διαδοχικά επικολλητά ξύλα του σωτροπιού, στο αρχικό στάδιο κατασκευής του. Έτσι η σχισμή της κινητής καρίνας ήταν ήδη έτοιμη από πριν, χωρίς να έχω παιδευτεί ιδιαίτερα...
Όμως εν τω μεταξύ, όπως προείπα, άλλαξαν τα σχέδια της καρίνας. Τώρα έπρεπε να κλείσω την τρύπα, που με καμάρι είχα φροντίσει να ανοίξω. Μερικές φορές οι πιο μικρές δουλειές απαιτούν τον πιο μεγάλο κόπο. Χρειάστηκε δεκάδες φορές είτε να ακροβατήσω πάνω στο σκάφος, είτε να εισχωρήσω σαν τον "Τιραμόλα" από κάτω ανάμεσα στις φόρμες και στα στηρίγματα, για να κολλήσω αξιοπρεπώς τα πέντε ξυλαράκια που έλειπαν και που ευτυχώς είχα φυλαγμένα από τότε που τα είχα κόψει!
Είμαι πλέον έτοιμος να προχωρήσω με την τοποθέτηση του (προαιρετικού) δεύτερου υαλοϋφάσματος στα ύφαλα.
_

Από υγεία καλά πάμε (ευτυχώς)

"Έλλειψη χρημάτων, στάση εμπορίου".

Σου ζητώ συγνώμη μοναδικέ μου αναγνώστη για τη δίχρονη απουσία μου από το μπλογκ, αλλά όπως είναι φυσικό, με όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, δεν είχα τον απαιτούμενο ζήλο να προχωρώ ομαλά την κατασκευή, αλλά ούτε τη διάθεση να γράφω γι αυτήν: "εδώ ο κόσμος καίγεται..." ή για να είμαστε πιο σχετικοί: "εδώ καράβια χάνονται, βαρκούλες αρμενίζουνε".

Πάντως όλο αυτό το διάστημα κάποια λίγα βήματα έγιναν: Πρώτον, τοποθέτησα την πρώτη στρώση υαλοϋφάσματος σε όλη την εξωτερική επιφάνεια της γάστρας, και δεύτερον πήρα την απόφαση - μετά από αρκετές αμφιταλαντεύσεις - να τοποθετήσω στο σκάφος όχι κινητή καρίνα σύμφωνα με το πρωτότυπο σχέδιο, αλλά σταθερή, μόνιμη καρίνα.

Δυστυχώς από τις φάσεις τοποθέτησης του πρώτου υαλοϋφάσματος δεν έχω να ανεβάσω φωτογραφίες, γιατί κατά λάθος κάποια ανύποπτη στιγμή τις έσβησα. Προβλέπεται όμως η τοποθέτηση ενός ακόμη υαλοϋφάσματος μόνο στα ύφαλα, οπότε θα είμαι σε θέση να ανεβάσω φωτογραφίες και σχόλια σχετικά με αυτό το αντικείμενο.

Για την κατασκευή της σταθερής καρίνας, ο σχεδιαστής έφτιαξε ένα νέο σχέδιο μετά από δική μου παραγγελία, στο οποίο υπάρχουν οι εξής τροποποιήσεις: το σταθερό τμήμα της πρωτότυπης καρίνας γίνεται κατά 30 εκατοστά περίπου βαθύτερο σε όλο το μήκος του και το 500 κιλών έρμα(μολύβι) δεν τοποθετείται πλέον μέσα στις σεντίνες αλλά έξω-κάτω από το σκάφος σε ειδική θήκη "χωνευτή" στην καρίνα. Ενισχύονται επίσης το σωτρόπι και τα εγκάρσια δοκάρια του πατώματος απ΄όπου αναρτάται με τζαβέτες το μολύβι και επί πλέον μεγαλώνει ανάλογα το πηδάλιο.
Με δεδομένο το χώρο και τα μέσα που διαθέτω, η κατασκευή και η τοποθέτηση όλων αυτών με τη σωστή σειρά με προβληματίζει ακόμα, αλλά επειδή "μόνο του σπανού τα γένια δεν γίνονται", δεν απελπίζομαι.

Πάμε λοιπόν "πρόσω ολοταχώς" (;) για να μην μας πάρει τελείως από κάτω.

Τρίψιμο με το χέρι

Μετά το ψιλό στοκάρισμα, το τελευταίο τρίψιμο πριν πέσει το υαλοΰφασμα είναι απαραίτητο να γίνει υπομονετικά με το χέρι, για να φύγουν και οι παραμικρές ανωμαλίες από την επιφάνεια. Είναι από παλιά αποδεδειγμένο ότι οι καμπύλες θέλουν χέρι. Αλλά και οι επίπεδες επιφάνειες επίσης, εκεί κοντά στην πλώρη και στην καρίνα. Μάλιστα όσο μικρότερη είναι η καμπυλότητα, τόσο πιο εμφανείς είναι οι πιθανές ατέλειες. Η αίσθηση του αποτελέσματος είναι βέβαια η πιο ευχάριστη στιγμή αυτής της φάσης. Μόνο που δυστυχώς πρέπει να ξανασκουπίσω. Για το χειρονακτικό τρίψιμο χρησιμοποίησα αυτό το μικρό τριβείο με επίπεδη επιφάνεια 7x20cm περίπου, πάνω στην οποία είναι ενσωματωμένο ένα λεπτό και σκληρό μαξιλάρι. Το χαρτί #80 δίνει επιφάνεια ιδανικά λεία, αλλά και ιδανικά άγρια, για να έχει καλή πρόσφυση η εποξική ρητίνη.
_

Ψιλό στοκάρισμα

Μετά το πρώτο τρίψιμο, καθαρίζοντας με πολύ κόπο, μάζεψα από το πάτωμα και από κάθε γωνιά του γκαράζ, για να πετάξω, πάνω από 5 κιλά σκόνη ξύλου. Από αυτά κράτησα λίγα γραμμάρια για να φτιάξω στόκο. Για να στοκάρω και τους τελευταίους μικρούς αρμούς που έχουν απομείνει στην επιφάνεια. Δεν ήταν δυνατόν να εντοπίσω όλα τα κενά στην αρχή και τώρα θα πρέπει δυστυχώς να ξανατρίψω, έστω και λίγο. Για να φτιάξω στόκο ανακατεύω σε ένα κεσεδάκι λίγη ρητίνη (το πολύ 30 γραμμάρια σύνολο), προσθέτοντας όση σκόνη ξύλου χρειάζεται για να γίνει το μείγμα στεγνό σαν στόκος.
_

Τρίψιμο - 1

Προϋπόθεση για να πέσει το υαλοΰφασμα είναι να γίνει η γάστρα ομαλή και λεία σαν αβγό, σαν παρκέ. Αφού βγήκαν και οι τελευταίες βίδες, στοκαρίστηκαν όλες οι τρύπες τους με εποξικό στόκο ιδιοκατασκευή: ρητίνη(συνδετικό υλικό) + διοξείδιο πυριτίου(για ρύθμιση ρευστότητας) + σκόνη ξύλου(για χρώμα). Τη σκόνη ξύλου την έχω μαζέψει από τότε που έτριβα το ποδόσταμα. Μια σύριγγα βοήθησε έτσι ώστε ο στόκος να εισχωρήσει καλά στις τρύπες. Νομίζω ότι από εδώ και πέρα και μέχρι τη...σαμπάνια, το 50% της δουλειάς θα είναι τρίψιμο, τρίψιμο και πάλι τρίψιμο. Στην αρχή με τον γωνιακό τροχό σε χαμηλή ταχύτητα και χαρτί νούμερο 40 για "τα χοντρά" και νούμερο 80 στη συνέχεια. Όσο πιο απαλά και όσο πιο υπομονετικά, τόσο πιο καλά. Θα ακολουθήσει οπωσδήποτε ψιλό στοκάρισμα και τρίψιμο με το χέρι, για καλύτερο αποτέλεσμα. Αυτό το αρχικό τρίψιμο πριν πέσει το υαλοΰφασμα, είναι και το πιο κρίσιμο για την τελική εικόνα της γάστρας. Τα λάθη που ενδεχομένως θα γίνουν σε αυτή τη φάση, τα οποία ίσως να μη γίνονται αντιληπτά τώρα, "θα κάνουν μπαμ" στο τέλος μόλις η επιφάνεια βαφτεί και γυαλίσει!
_

Καταφραή

Εννοώντας τα τελευταία ευθύγραμμα ξύλα που τοποθετούσα στο κάτω (πάνω) τμήμα της γάστρας, έγραφα -μεταφορικά - πριν από καιρό ότι βρισκόμουν "στις τελικές ευθείες" . Μόνο που... μέχρι να φτάσω στο νήμα, έσκυψα να δέσω τα κορδόνια μου πολλές φορές! Παρ΄όλα αυτά έφτασε η ώρα για το ξυλαράκι που έχει σχήμα ατρακτοειδές και μπαίνει τελευταίο στο κέλυφος της γάστρας για να την κλείσει: την καταφραή. Μπορώ τώρα να λάβω το δικαίωμα να σταθώ λίγο πιο πίσω, να θαυμάσω και να κάνω τη (λανθασμένη) σκέψη: Οτι δηλαδή κοντεύω να τελειώσω... Το κλείσιμο της γάστρας βέβαια αποτελεί σε κάθε περίπτωση ένα ορόσημο. Στην πραγματικότητα η περισσότερη και πιο δύσκολη δουλειά μόλις τώρα αρχίζει. Προς το παρόν ούτε που θέλω να το σκέφτομαι!

Στις τελικές ευθείες

Ο ρυθμός έχει πέσει αισθητά, αλλά τα ξύλα όσο πάνε και κονταίνουν τώρα πια. Τα άκρα των ξύλων δεν είναι πλέον ελεύθερα, αλλά σφηνώνουν εμπρός και πίσω. Γι αυτόν το λόγο τα τοποθετώ στη θέση τους δύο φορές: την πρώτη φορά στεγνά (δίχως κόλλα), ώστε να μετρήσω και να τα σημαδέψω στις άκρες για το φάλτσο κόψιμο:

Κανένα πηχάκι δεν είναι ίσιο

Είχα την ελπίδα ότι τα πράγματα θα ήταν πολύ ευκολότερα τώρα που τα πηχάκια είναι ίσια, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι. Μπορεί να μην υπάρχει κάμψη τώρα, υπάρχει όμως στρέψη. Ευτυχώς η δυσκολία περιορίζεται πλέον στην περιοχή της πλώρης, όπου η δύναμη που πρέπει να εφαρμόζω είναι σημαντική. Στο σημείο αυτό, σε κάποιες περιπτώσεις χρειάστηκε η βοήθεια και από άλλα δυο χέρια. Πάντως λίγο πιο πίσω, στο μέσον και κοντά στην πρύμνη η τοποθέτηση γίνεται με χαλαρότητα, χωρίς δυσκολία. Η τοποθέτηση ξεκινάει από την πλώρη και οι τρόποι κρατήματος των ξύλων μέχρι να κολλήσουν εφευρίσκονται εκείνη την ώρα, κατά περίπτωση.

_

Αλλαγή κατεύθυνσης

Το χτίσιμο με κατεύθυνση από την κουπαστή προς την καρίνα δεν μπορεί να συνεχιστεί πλέον. Στο τμήμα από τη μέση του σκάφους προς την πρύμνη, τα πηχάκια είναι αδύνατον να λυγίσουν πια, χωρίς τον κίνδυνο να σπάσουν. Επομένως ήρθε η ώρα να αντιστραφεί η κατεύθυνση του χτισίματος και να συνεχιστεί από την καρίνα προς την κουπαστή με ίσια πηχάκια. Το πρώτο ίσιο πηχάκι έχει επικολληθεί στο εσωτερικό τμήμα της καρίνας.

_

Συνδέσεις των ξύλων της γάστρας

Ήδη έχουν τοποθετηθεί 50 πηχάκια πάνω στις φόρμες (25 δεξιά και 25 αριστερά), με άλλα λόγια έχει καλυφθεί πάνω από το 50% της επιφάνειας της γάστρας. Τα πράγματα έχουν δυσκολέψει αρκετά τώρα, μια που πρέπει να εξασκείται μεγάλη δύναμη πάνω στα πηχάκια για να καθίζουν αυτά στη θέση τους. Ιδίως στο τμήμα που βρίσκεται πίσω από το μέσον του σκάφους, αν η μεγάλη κάμψη και στρέψη που πρέπει να δοθεί στα πηχάκια κατά την τοποθέτηση δεν εφαρμοστεί προοδευτικά και κατανεμημένα, τότε μπορεί να ακουστεί το "κρακ". Ο συνολικός χρόνος που χρειάζεται πλέον για να τοποθετηθεί ένα πηχάκι; Τρεις (3) ώρες! Ευτυχώς έχω συνηθίσει και δεν καταλαβαίνω για πότε περνάει. Μάλιστα επειδή έχει βελτιωθεί αρκετά η απόδοσή μου και έχω ανακαλύψει καινούργιες τεχνικές κουράζομαι πολύ λιγότερο από όσο στην αρχή - θα μπορούσα να πω ότι ξεκουράζομαι κιόλας (ψυχικά τουλάχιστον).

Όπως έχει αναφερθεί και παλαιότερα, τα πηχάκια συνδέονται μεταξύ τους. Η σύνδεση σε αυτή τη φάση γίνεται με συνδυασμό δύο μέσων: Κόλλας (εποξικής ρητίνης) και καρφιών (από πυριτιούχο ορείχαλκο, με δακτυλίους).

Εποξική ρητίνη (epoxy)
Στο εμπόριο κυκλοφορούν πολλών ειδών ρητίνες με πολλά διαφορετικά ονόματα και πολλές διαφορετικές τιμές (σημείωση: μερικές φορές οι τιμές εξαρτώνται περισσότερο από τη συσκευασία, τη διαφήμιση και τον τρόπο πλασαρίσματος και λιγότερο από την ποιότητα των προϊόντων). Σε αυτό το project χρησιμοποιείται χύμα εποξική ρητίνη DER-321 της DOW CHEMICALS με καταλύτη EPAMINE PC-14 με αναλογία 2 προς 1. Η ρητίνη αυτή είναι εποξική ρητίνη υψηλής αρχικής ρευστότητας και έτσι εισχωρεί στους πόρους του ξύλου εξασφαλίζοντας τέλεια συγκόλληση. Στο Φύλλο Τεχνικών Στοιχείων του κατασκευαστή δίνονται περισσότερες σχετικές πληροφορίες. Αφού αναμιχθεί σε ένα κεσεδάκι για ένα λεπτό περίπου η ρητίνη με τον καταλύτη με τη σωστή αναλογία (οι σύριγγες είναι οι καλύτεροι δοσομετρητές) 40 ml DER-321 και 20ml PC-14, γίνεται η πρώτη επάλειψη των επιφανειών που θα κολληθούν με ένα φτηνό πινέλο (η ρευστότητα της ρητίνης είναι παρόμοια με τη ρευστότητα ενός βερνικιού). Στο υπόλοιπο που μένει στο κεσεδάκι προστίθεται οξείδιο του πυριτίου, τόσο όσο χρειάζεται για να γίνει το μείγμα πηχτό σαν κρέμα και περνιέται στο ένα ξύλο ένα δεύτερο χέρι. Το να έρθουν τα δύο ξύλα σε επαφή μεταξύ τους με τη βοήθεια φουρκετών, σφικτήρων, σφηνών, σχοινιών, βιδών, κλπ, είναι η ιστορία που τρωει από μια μέχρι μιάμιση ώρα ανάλογα με την περίπτωση. Η ρητίνη χρειάζεται ένα 24ωρο για να ωριμάσει και να θεωρηθεί ασφαλής για επόμενες εργασίες, ενώ την πλήρη αντοχή την αποκτά σε επτά ημέρες. Το πινέλο μπορεί να καθαριστεί με καθαρό ασετόν ή άλλο διαλύτη γενικής χρήσης. Επειδή το πρώτο πράγμα που συμβαίνει όταν δουλεύει κάποιος με ρητίνες είναι να πασαλειφτεί, θα πρέπει να πείσει από πριν τον εαυτό του να φοράει γάντια (και παλιά ρούχα). Επειδή επίσης παρά τα γάντια και όλα τα μέτρα προφύλαξης, είναι σίγουρο ότι πάλι θα πασαλειφτεί, η ρητίνη καθαρίζεται από τα χέρια μόνο με νερό και σαπούνι. Το εύκολο καθάρισμα με διαλυτικό είναι το χειρότερο που μπορεί να κάνει κανείς: Η ρητίνη διαλύεται και εισχωρεί μαζί με τον διαλύτη βαθιά στο δέρμα! Αν υπάρχει μάσκα με φίλτρα για οργανικούς ατμούς, καλό θα είναι να χρησιμοποιείται επίσης, ή αλλιώς ο χώρος να αερίζεται επαρκώς. Στο Φύλλο Οδηγιών Ασφαλείας του κατασκευαστή δίνονται περισσότερες πληροφορίες για τον ασφαλή χειρισμό της εποξικής ρητίνης. Η χρήση μάσκας είναι επίσης απαραίτητη κατά την ανάμειξη του διοξειδίου του πυριτίου, γιατί η λευκή αυτή σκόνη είναι τόσο ελαφριά που κυριολεκτικά αιωρείται και πάει παντού με το παραμικρό φύσημα.

Καρφιά
Αν και το κόλλημα με την εποξική ρητίνη είναι πολύ ισχυρό και οι ενώσεις δεν χρειάζονται περισσότερη ενίσχυση, εν τούτοις σε κάποια σημεία και κυρίως εκεί όπου κατά τη φάση της κατασκευής απαιτείται αυξημένη πίεση του πάνω ξύλου προς το κάτω ή εκεί όπου απαιτείται "ευθυγράμμιση" των ξύλων, καρφώνονται ειδικά καρφιά σαν αυτό που φαίνεται στην 3η εικόνα παραπάνω, από πυριτιούχο ορείχαλκο (silicone bronze) τα οποία φέρουν δακτυλίους και εκτός του ότι δεν σκουριάζουν, όταν καρφωθούν, είναι αδύνατο να βγουν από το ξύλο, τα λεγόμενα gripfast nails. Επειδή αυτά τα καρφιά είναι σχετικά μαλακά και λυγίζουν, είναι απαραίτητο να προηγείται τρύπημα των ξύλων και μάλιστα με δύο διαμέτρους τρυπανιών: Μεγάλη διάμετρος στο πάνω ξύλο για να περάσει το καρφί με ευκολία και μικρή διάμετρος στο κάτω ξύλο (τρυπάνι μακρύ και ψιλό!) για να σφηνώσει το καρφί (1η και 2η εικόνα). Με τον τρόπο που δουλεύω έχει χρειαστεί να περάσω από 0 μέχρι 21 καρφιά σε κάθε πηχάκι.

Το σημάδεμα με το μαρκαδόρο των θέσεων των προηγούμενων καρφιών βοηθάει (όχι πάντα με επιτυχία...) στο να μην πέσει το ξυλοτρύπανο στο κεφάλι του από κάτω καρφιού. Η θερμοκρασία των 18 με 20 βαθμών Κελσίου είναι ιδανική για εργασίες με το εποξικό σύστημα DER-321/PC-14.

Το χτίσιμο της γάστρας συνεχίζεται

Έχουν τοποθετηθεί ήδη 30 πηχάκια (15 αριστερά και 15 δεξιά), με άλλα λόγια έχει χτιστεί σχεδόν το 30% της επιφάνειας της γάστρας. Η δουλειά είναι επαναλαμβανόμενη, χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες μέχρι στιγμής. Παρ' όλα αυτά, καθώς προχωράει το χτίσιμο προς την ίσαλο γραμμή, αυξάνεται προοδευτικά η δυσκολία στον χειρισμό των ξύλων, μια που τα πηχάκια πρέπει να λυγίζουν και να στρεβλώνουν ολοένα και περισσότερο κοντά στην πρύμνη και στην πλώρη. Κοντά στην ίσαλο αυξάνεται επίσης η εγκάρσια καμπυλότητα της γάστρας. Έτσι απαιτείται πλάνισμα των ξύλων, ώστε η διατομή τους από ορθογωνική να γίνεται τραπεζοειδής και να εφάπτονται καλύτερα μεταξύ τους.

Τα παραπάνω έχουν σαν συνέπεια να έχει αυξηθεί ο χρόνος που χρειάζεται για να τοποθετηθεί ένα ξύλο: Από μία ώρα και κάτι που ήταν στην αρχή, έχει φτάσει αισίως στην μιάμιση ώρα και κάτι.

Το πιο κουραστικό και κυρίως εκνευριστικό ήταν το κουβάλημα των εργαλείων και και των καλωδίων, καθώς προχωρούσε το στερέωμα των ξύλων στις φόρμες μεταξύ πρύμνης και πλώρης. Έτσι κάτι ρετάλια ξύλα που μου έπιαναν το χώρο μεταμορφώθηκαν μέσα σε ένα απόγευμα σε κυλιόμενο τραπεζάκι, πάνω στο οποίο τοποθετούνται πλέον όλα τα απαιτούμενα για το χτίσιμο υλικά και εργαλεία.

Για να λυγίσουν/στρεβλώσουν τα ξύλα και να έρθουν σε επαφή με τον καθρέπτη της πρύμνης, βιδώθηκέ πάνω του προσωρινά ένας τάκος από σκληρό ξύλο (αυτός με το μπλε χρώμα στη φωτογραφία), και τα πηχάκια έρχονται στη θέση τους με τη βοήθεια ξυλόβιδων που πιάνουν σε αυτόν τον τάκο.

Το αρχικό κόλλημα στην πρύμνη γίνεται με μίγμα εποξικής ρητίνης και οξειδίου του πυριτίου (το οξείδιο του πυριτίου είναι μια υπερ-ελαφριά άσπρη σκόνη, η οποία προστιθέμενη στην εποξική ρητίνη, την κάνει πιο παχύρρευστη). Σε επόμενες φάσεις της κατασκευής αυτή η ένωση προβλέπεται να ενισχυθεί με διάφορους τρόπους.

Κέλυφος είναι, όχι πέτσωμα

Καθώς το χτίσιμο της γάστρας προχωράει αργά αλλά σταθερά (ήδη έχουν τοποθετηθεί 7 + 7 πηχάκια), μπορώ να σταθώ λίγο πιο πίσω και να κάνω μερικούς υπαρξιακούς συσχετισμούς.
Σύμφωνα με το ναυπηγικό κατασκευαστικό σύστημα που εφαρμόζεται στα παραδοσιακά ξύλινα σκάφη (σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία στα σκάφη που χτίζονταν από τους ύστερους βυζαντινούς ιστορικούς χρόνους μέχρι τις μέρες μας, όπως αναλυτικά περιγράφεται στο βιβλίο του Κώστα Δαμιανίδη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΝΑΥΠΗΓΙΚΗ) κατασκευάζεται πρώτα ο σκελετός του σκάφους και στη συνέχεια αυτός ντύνεται (πετσώνεται) με μαδέρια. Τα μαδέρια αυτά δεν είναι συνδεμένα μεταξύ τους, αλλά απλά είναι καρφωμένα πάνω στους νομείς του σκελετού. Με αυτόν τον τρόπο οι δυνάμεις της Θάλασσας που επιδρούν πάνω στο σκάφος παραλαμβάνονται εξ ολοκλήρου από τον σκελετό, ενώ το πέτσωμα απλά δεν αφήνει το νερό να περάσει μέσα στο σκάφος.
Πριν αρχίσει να εφαρμόζεται η παραπάνω μέθοδος και για μια περίοδο 4000 χρόνων εφαρμοζόταν η ναυπηγική κατασκευαστική μέθοδος σύμφωνα με την οποία κατασκευαζόταν πρώτα το κέλυφος της γάστρας από καδρόνια ΣΥΝΔΕΜΕΝΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ και στη συνέχεια κατασκευάζονταν από μέσα οι νομείς και άλλα τμήματα του σκελετού. Το "πέτσωμα" δηλαδή ήταν μια ενιαία γερή κατασκευή ικανή να παραλάβει φορτία, ήταν δηλαδή ένα κέλυφος. Με αυτόν τον τρόπο τα φορτία από τη Θάλασσα παραλαμβάνονταν από το κέλυφος της γάστρας και όχι από το σκελετό. Ο σκελετός χρησίμευε απλά για να στηρίζει τις διάφορες υπερκατασκευές του σκάφους πάνω στη γάστρα. Στην εργασία του καθηγητή Παναγιώτη Γ. Τουλιάτου "ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΡΙΣΙΜΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΕΙΑΣ στην οποία αναλύονται οι ανεκτίμητες πληροφορίες που αντλήθηκαν από την εκπληκτική εκείνη αρχαία κατασκευή γι' αυτό το ναυπηγικό σύστημα, αναφέρεται μεταξύ των άλλων: [...για μια μακρά περίοδο τουλάχιστον από το 2500 έως το 3000 π.Χ. και έως τους πρώτους βυζαντινούς ιστορικούς χρόνους, στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ακολουθούσαν το λεγόμενο "κέλυφος πρώτα" (shell first) ναυπηγικό κατασκευαστικό σύστημα...Το ναυπηγικό σύστημα "κέλυφος πρώτα" θα μπορούσε να περιγραφεί σαν ένα ξύλινο κέλυφος γάστρας ενός σκάφους που συγχρόνως αποτελεί και το φέρον αυτού σύστημα. Επάνω σε αυτό το κέλυφος στερεώνεται το δευτερεύον φέρον σύστημα για να στηρίξει καταστρώματα, ιστίο κλπ.]. Στην ίδια εργασία περιγράφεται με λεπτομέρεια ο τρόπος της μεταξύ τους σύνδεσης των μαδεριών της γάστρας με εντορμίες, τόρμους, καβίλιες και παρεμβύσματα.

Οι τεχνικοί της εποχής εκείνης γνώριζαν σε βάθος τις ιδιότητες του ξύλου και εκμεταλλεύονταν πλήρως τις δυνατότητές του φτιάχνοντας σκάφη με μεράκι και αρμονία.

Στο σκάφους που φτιάχνεται εδώ χτίζεται πρώτα η γάστρα, ενώ τα πηχάκια που την αποτελούν συνδέονται μεταξύ τους με εποξική κόλλα. Εφαρμόζεται επομένως η ναυπηγική κατασκευαστική μέθοδος "shell first" και θα πρέπει πλέον να ομιλούμε για κέλυφος και όχι για πέτσωμα.

Πηγές (κατά χρονολογία δημοσίευσης):

Διερεύνηση κρίσιμων κατασκευαστικών χαρακτηριστικών του αρχαίου πλοίου της Κερύνειας (Παναγιώτης Γ. Τουλιάτος (Αρχιτέκτων Μηχανικός Καθηγητής ΕΜΠ) - 10/10/2009)
Κατασκευή ενός τρεχαντηριού σε ταρσανά του 19ου αιώνα. Αριστοτέλης Ράλλης, naftotopos, 18/02/2008
Τα Πλοία του Yassi Ada και της Ινέπολης Αριστοτέλης Ράλλης, naftotopos.gr, 30.04.07
Ελληνική Παραδοσιακή Ναυπηγική (Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ - Κ. Δαμιανίδης)

_

Ματίσεις στα πηχάκια του πετσώματος

Τα πηχάκια του πετσώματος ματίζονται πριν τοποθετηθούν στο σκάφος με φάλτσο 8:1 και εποξική ρητίνη για να είναι ανθεκτικές οι ματίσεις. Για το κόψιμο των φάλτσων εύκολα, γρήγορα και σωστά, έφτιαξα την κατασκευή που φαίνεται στις παρακάτω δύο εικόνες (ανοιχτή και τελειωμένη) που μοιάζει λίγο με διασταύρωση τρένων.

Τα δύο διαδοχικά πηχάκια που πρόκειται να ματιστούν μπαίνουν από δεξιά και από αριστερά, κάθονται το ένα δίπλα στο άλλο, και στη συνέχεια σύρεται το δισκοπρίονο χειρός στον οδηγό που βρίσκεται από πάνω με κλίση 8:1.

Κάποιες από τις σφήνες που περισσεύουν από το κόψιμο, ίσως φανούν χρήσιμες αργότερα. Για να κολλάω τις ματίσεις, έφτιαξα δύο θήκες από τεφλόν σαν την εικονιζόμενη παρακάτω (στο τεφλόν δεν κολλάει η εποξική), μέσα στις οποίες περνάνε τα φαλτσαρισμένα πηχάκια και σφηνώνουν μεταξύ τους.

Έτσι μπορώ να κάνω 6 ματίσεις τη φορά μέσα σε αυτές τις θήκες. Αφού ωριμάσει η εποξική - μετά από ένα 24ωρο τουλάχιστον - τα πηχάκια βγαίνουν από τις θήκες με ένα ελαφρό τράβηγμα προς τα πάνω.

_